Το αποτέλεσμα είναι ο σχηματισμός αθηρωματικής πλάκας, η οποία με την πάροδο του χρόνου μπορεί να περιορίσει τη ροή του αίματος ή να οδηγήσει σε οξύ θρομβωτικό επεισόδιο. 

Οι παθήσεις αυτές παραμένουν από τις κύριες αιτίες: 

• καρδιαγγειακής νοσηρότητας  
• πρόωρης θνητότητας  

ιδιαίτερα: 

• στους άνδρες άνω των 45 ετών  
• στις γυναίκες άνω των 65 ετών  

Παράλληλα, αποτελούν σημαντική αιτία αναπηρίας και απώλειας παραγωγικότητας. 

Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια 

Τις τελευταίες δεκαετίες καταγράφεται σημαντική μείωση της καρδιαγγειακής θνητότητας σε ανεπτυγμένες χώρες. Η μείωση αυτή αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό: 

• στη μείωση του καπνίσματος  
• στον αποτελεσματικότερο έλεγχο της LDL χοληστερόλης  
• στη βελτιωμένη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης  
• στην ευρύτερη εφαρμογή παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής  

Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν ότι η τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου έχει άμεσο και μετρήσιμο όφελος σε επίπεδο πληθυσμού. 

Γιατί η πρόληψη είναι το «κλειδί» 
Η αθηροσκλήρυνση εξελίσσεται υποκλινικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η πρώτη εκδήλωση είναι ένα οξύ συμβάν, όπως έμφραγμα του μυοκαρδίου ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. 

Αυτό σημαίνει ότι η παρέμβαση πρέπει να προηγείται της συμπτωματολογίας. 

Η προληπτική καρδιολογία εστιάζει σε δύο επίπεδα: 

• Πρωτογενής πρόληψη: μείωση της πιθανότητας εμφάνισης της νόσου  
• Δευτερογενής πρόληψη: πρόληψη υποτροπής και επιπλοκών σε ήδη διαγνωσμένους ασθενείς  
  

Παράγοντες κινδύνου: πολυπαραγοντική νόσος 

Η αθηροσκλήρυνση είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης πολλαπλών παραγόντων κινδύνου. 

Μη τροποποιήσιμοι παράγοντες: 

• ηλικία  
• φύλο  
• οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου  

Τροποποιήσιμοι παράγοντες: 

• αυξημένη LDL χοληστερόλη (καθοριστικός αιτιολογικός παράγοντας)  
• αρτηριακή υπέρταση  
• κάπνισμα  
• σακχαρώδης διαβήτης  
• παχυσαρκία, ιδιαίτερα κοιλιακή  
• καθιστική ζωή  
• ψυχοκοινωνικοί παράγοντες (άγχος, κατάθλιψη) 
  

Νεότεροι δείκτες κινδύνου: 

• δείκτες φλεγμονής (π.χ. CRP)  
• ομοκυστεΐνη  
• χαρακτηριστικά των LDL σωματιδίων  

Επιπλέον, καταστάσεις όπως η χρόνια νεφρική νόσος, τα συστηματικά φλεγμονώδη νοσήματα και η HIV λοίμωξη συνοδεύονται από αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Ένα σημείο που κάνει τη διαφορά 

Οι παράγοντες κινδύνου δεν λειτουργούν απλά αθροιστικά —λειτουργούν πολλαπλασιαστικά. 

Δηλαδή, το να έχει κάποιος δύο ή τρεις παράγοντες δεν διπλασιάζει απλώς τον κίνδυνο. Τον αυξάνει πολύ περισσότερο. 

Γι’ αυτό και η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία από έναν μεμονωμένο αριθμό.

Πώς εκτιμάται ο κίνδυνος; 

Στην καθημερινή ιατρική πράξη δεν βασιζόμαστε μόνο στη «διαίσθηση». Υπάρχουν ειδικά εργαλεία που υπολογίζουν το συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο για τα επόμενα χρόνια. 

Τα πιο σύγχρονα μοντέλα (όπως τα SCORE2) λαμβάνουν υπόψη: 

• ηλικία  
• φύλο  
• πίεση  
• χοληστερόλη  
• συνήθειες όπως το κάπνισμα  

Με βάση αυτά, κάθε άτομο κατατάσσεται σε κατηγορία κινδύνου και καθορίζεται η κατάλληλη στρατηγική πρόληψης -από απλές αλλαγές στον τρόπο ζωής έως φαρμακευτική αγωγή, όταν χρειάζεται. 

Η προληπτική καρδιολογία δεν αφορά μόνο όσους έχουν ήδη πρόβλημα. Αφορά όλους. 

Γιατί η καρδιαγγειακή νόσος δεν ξεκινά τη μέρα που εμφανίζονται τα συμπτώματα  -ξεκινά χρόνια πριν. 

Και εκεί ακριβώς έχουμε τη μεγαλύτερη ευκαιρία: να παρέμβουμε έγκαιρα και να αλλάξουμε την πορεία. 

Μικρές, σταθερές αλλαγές στον τρόπο ζωής και σωστή ιατρική καθοδήγηση μπορούν να κάνουν τη διαφορά, πολύ πριν χρειαστεί θεραπεία.

Βιβλιογραφία

1.        Mathers CD, Lopez AD, Murray CL. Global Burden of Disease and Risk Factors. World Bank, 2006.  

2.        Sytkowski PA, Kannel WB, D’Agostino RB. NEJM, 1990.  

3.        Multiple Risk Factor Intervention Trial. Prev Med,1986

Ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 45 ετών, το κάπνισμα αποτελεί τον ισχυρότερο μεμονωμένο παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά συμβάματα.

Ποσοτική επίδραση στον κίνδυνο
Η επίδραση του καπνίσματος είναι καλά τεκμηριωμένη:

• διπλασιάζει τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο 
• αυξάνει σημαντικά τη θνητότητα από στεφανιαία νόσο 
• σε άτομα κάτω των 50 ετών, σχετίζεται με έως και 5πλάσιο κίνδυνο εμφράγματος 

Η συνύπαρξη με άλλους παράγοντες κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, δυσλιπιδαιμία) οδηγεί σε εκθετική αύξηση του συνολικού κινδύνου.

Κλινικά δεδομένα
Μελέτες σε πραγματικούς πληθυσμούς ασθενών επιβεβαιώνουν τη βαρύτητα του προβλήματος. Σε ασθενείς με οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, πάνω από το 50% είναι ενεργοί καπνιστές, γεγονός που υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο του καπνίσματος στην εκδήλωση οξέων συμβαμάτων.

Συσχέτιση με καρδιαγγειακές παθήσεις
Το κάπνισμα σχετίζεται αιτιολογικά με ένα ευρύ φάσμα παθήσεων:

• έμφραγμα μυοκαρδίου 
• αιφνίδιος καρδιακός θάνατος 
• περιφερική αρτηριακή νόσος 
• ανεύρυσμα αορτής 
• ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο 

Επιπλέον, αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγικών εγκεφαλικών επεισοδίων. Η σχέση είναι δοσοεξαρτώμενη: τόσο η ένταση όσο και η διάρκεια του καπνίσματος επηρεάζουν άμεσα τον κίνδυνο. 

Μετά από καρδιαγγειακό συμβάν
Η συνέχιση του καπνίσματος μετά από έμφραγμα ή επεμβατική αντιμετώπιση:

• αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής 
• επιβαρύνει τη μακροχρόνια πρόγνωση 
• σχετίζεται με αυξημένη θνητότητα 

Ιδιαίτερα μετά από αγγειοπλαστική με τοποθέτηση stent, το κάπνισμα αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για θρόμβωση του stent.

Επίδραση στο προσδόκιμο ζωής
Οι καπνιστές εμφανίζουν κατά μέσο όρο μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά περίπου 10 έτη, με σαφή συσχέτιση ως προς:

• την ηλικία έναρξης 
• την ημερήσια κατανάλωση 
• τη συνολική διάρκεια έκθεσης 

Ομάδες υψηλού κινδύνου
Ορισμένοι πληθυσμοί εμφανίζουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι νεαρές γυναίκες που καπνίζουν και λαμβάνουν ορμονικά αντισυλληπτικά, όπου παρατηρείται σημαντική αύξηση του κινδύνου για:

• θρομβοεμβολικά επεισόδια 
• αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια 
• πρώιμη στεφανιαία νόσο 
• Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί
•  

Η βλαπτική δράση του καπνίσματος είναι πολυπαραγοντική:

• ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος → αύξηση καρδιακής συχνότητας και αρτηριακής πίεσης 
• αυξημένα επίπεδα μονοξειδίου του άνθρακα → μειωμένη οξυγόνωση του μυοκαρδίου 
• ενδοθηλιακή δυσλειτουργία → μειωμένη βιοδιαθεσιμότητα μονοξειδίου του αζώτου 
• αυξημένο οξειδωτικό στρες και φλεγμονή (CRP, ελεύθερες ρίζες) 
• ενεργοποίηση αιμοπεταλίων και αυξημένη πηκτικότητα → προθρομβωτική κατάσταση 
• δυσλιπιδαιμία (οξείδωση LDL, μείωση HDL)
• επιτάχυνση της αθηροσκλήρυνσης και αγγειακής ασβέστωσης 
•  

Ηλεκτρονικό τσιγάρο
Η ασφάλεια των εναλλακτικών προϊόντων νικοτίνης (ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενος καπνός) δεν έχει πλήρως τεκμηριωθεί. Ωστόσο, δεδομένα δείχνουν:

• επιβάρυνση της ενδοθηλιακής λειτουργίας 
• αύξηση της αρτηριακής πίεσης και της αγγειακής δυσκαμψίας 

Επομένως, δεν μπορούν να θεωρηθούν ακίνδυνη επιλογή.

Παθητικό κάπνισμα
Η έκθεση σε περιβαλλοντικό καπνό σχετίζεται με:

• αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου κατά ~30% 
• αυξημένη πιθανότητα στεφανιαίας νόσου 

Ακόμη και βραχεία έκθεση επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία των αγγείων.

Το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους και πιο τεκμηριωμένους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο.

Η διακοπή του:

• μειώνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο 
• βελτιώνει την πρόγνωση ακόμη και μετά από εγκατεστημένη νόσο 
• αυξάνει το προσδόκιμο ζωής 

Η έγκαιρη παρέμβαση στη συγκεκριμένη συνήθεια αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης στη σύγχρονη ιατρική.

Βιβλιογραφία

Supporting Tobacco Cessation-ERS Monograph SB Ravara, EDagli, P Katsaounou, K.E. Lewis and C Pisinger. European Respiratory Society Monograph, Vol. 90.2021

Conklin DJ, Schick S, Blaha MJ, et al. Cardiovascular Injury induced by tobacco products: assessment of risk factors and biomarkers of harm. A Tobacco Centers of Regulatory Science compilation. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2019 Apr 1;316(4):H801-H827

Vlachopoulos C, Ioakeimidis N, Abdelrasoul M, et al. Electronic cigarette Smoking increases aortic stiffness and blood pressure in Young Smokers. J Am Coll Cardiol. 2016;67(23):2802-2803

American Heart Association: Is vaping better than smoking.

Τι είναι το ηλεκτρονικό τσιγάρο 
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είναι συσκευές που λειτουργούν με μπαταρία και θερμαίνουν ένα υγρό, παράγοντας ένα αερόλυμα που εισπνέεται από τον χρήστη. Υπάρχουν πολλές μορφές, από συσκευές που προσομοιάζουν το παραδοσιακό τσιγάρο έως πιο σύγχρονες ηλεκτρονικές συσκευές. 

Το αερόλυμα δεν αποτελεί απλό υδρατμό. Περιέχει νικοτίνη και πλήθος χημικών ουσιών, οι οποίες εισέρχονται απευθείας στο αναπνευστικό σύστημα. 

Η χρήση στους νέους 

Παρά τη μείωση του καπνίσματος, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου αυξάνεται σημαντικά στις νεότερες ηλικίες. Το γεγονός αυτό δημιουργεί νέα δεδομένα για τη δημόσια υγεία. 

Η έκθεση στη νικοτίνη σε νεαρή ηλικία: 

• ενισχύει την ανάπτυξη εξάρτησης  
• επηρεάζει τη νευροαναπτυξιακή ωρίμανση του εγκεφάλου  
• αυξάνει την πιθανότητα μελλοντικής μετάβασης σε συμβατικό κάπνισμα  

Παράλληλα, συμβάλλει στην «επανακανονικοποίηση» της συμπεριφοράς του καπνίσματος. 

Η θέση του στη διακοπή καπνίσματος

Το ηλεκτρονικό τσιγάρο έχει προταθεί ως εργαλείο διακοπής καπνίσματος, ωστόσο τα δεδομένα παραμένουν αμφιλεγόμενα.

Οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι: 

• η αποτελεσματικότητα στη διακοπή είναι περιορισμένη 
• συχνά παρατηρείται «διπλή χρήση» (vaping και συμβατικό κάπνισμα) 
• η εξάρτηση από τη νικοτίνη παραμένει σε σημαντικό ποσοστό χρηστών 

Οι πιο τεκμηριωμένες παρεμβάσεις για τη διακοπή καπνίσματος παραμένουν οι ιατρικά καθοδηγούμενες στρατηγικές.

Είναι λιγότερο βλαβερό;

Σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο, το ηλεκτρονικό δεν περιέχει προϊόντα καύσης. Αυτό όμως δεν το καθιστά ακίνδυνο. 

Νικοτίνη 

Η νικοτίνη: 

• είναι ισχυρά εθιστική ουσία  
• επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου σε εφήβους  
• έχει δυσμενείς επιδράσεις στην κύηση  
• σε ορισμένα προϊόντα υπάρχει σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις  
  
  

Χημικές ουσίες στο αερόλυμα 
Έχουν ανιχνευθεί: 

• διακετύλιο (συσχετιζόμενο με σοβαρές πνευμονοπάθειες)  
• πτητικές οργανικές ενώσεις  
• καρκινογόνες ουσίες  
• βαρέα μέταλλα (νικέλιο, κασσίτερος, μόλυβδος)  

Η έκθεση δεν αφορά μόνο τον χρήστη, αλλά και το περιβάλλον (παθητική έκθεση).

Τοξικότητα και ατυχήματα 
Τα υγρά αναπλήρωσης μπορεί να είναι επικίνδυνα: 

• έχουν αναφερθεί περιστατικά δηλητηρίασης  
• απορροφώνται μέσω δέρματος ή βλεννογόνων  
• είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα σε περίπτωση κατάποσης, κυρίως σε παιδιά  
  
  

Πνευμονικές επιπλοκές 
Έχουν περιγραφεί σοβαρές πνευμονικές βλάβες σχετιζόμενες με χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, σε ορισμένες περιπτώσεις με βαριά κλινική εικόνα.

Δημόσια υγεία 
Πέρα από τις άμεσες βιολογικές επιδράσεις, υπάρχει και μια σημαντική διάσταση δημόσιας υγείας: η πιθανότητα το ηλεκτρονικό τσιγάρο να επανανομιμοποιήσει τη συμπεριφορά του καπνίσματος, ιδιαίτερα στους νέους πληθυσμούς.

Αυτό μπορεί να ανατρέψει τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών στη μείωση του καπνίσματος, το οποίο παραμένει μία από τις κυριότερες αποτρέψιμες αιτίες θανάτου παγκοσμίως.

Συμπέρασμα 
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ακίνδυνη εναλλακτική του καπνίσματος.

Παρότι ενδέχεται να εκθέτει το χρήστη σε λιγότερα προϊόντα καύσης:

• δεν είναι ελεύθερο κινδύνου  
• διατηρεί την εξάρτηση από τη νικοτίνη  
• μπορεί να λειτουργήσει ως «γέφυρα» προς το συμβατικό κάπνισμα  

Η επιστημονική τεκμηρίωση σήμερα υποστηρίζει ότι η πρόληψη, η ενημέρωση και οι δομημένες ιατρικές παρεμβάσεις παραμένουν οι πιο ασφαλείς και αποτελεσματικές στρατηγικές για την προστασία της καρδιαγγειακής υγείας. 

Βιβλιογραφία 

1.       American Heart Association. Is vaping better than smoking?  

2.       Vlachopoulos C, Ioakeimidis N, Abdelrasoul M, et al. Electronic cigarette use increases aortic stiffness and blood pressure in young smokers. J Am Coll Cardiol. 2016;67(23):2802–2803. 

Στη συνέχεια μετέβη στον Μαραθώνα, όπου έλαβε μέρος στη σύγκρουση. Όταν αυτή τελείωσε έτρεξε με τον οπλισμό του να αναγγείλει το χαρμόσυνο νέο στους, γεμάτους αγωνία, συμπολίτες του. Φθάνοντας εκεί, το μόνο που κατάφερε να ψελλίσει, προτού πέσει νεκρός από την εξάντληση, ήταν η λέξη «νενικήκαμεν» 

Αυτό το γεγονός από μόνο του αποτελεί τον πρώτο ιστορικά καταγεραμμένο, σχετιζόμενο με άθληση, αιφνίδιο καρδιαγγειακό θάνατο.  

Έχουν περάσει 2516 χρόνια από τότε και η έννοια της Αθλητικής Καρδιολογίας (sports cardiology) έχει αρχίσει και μπαίνει στη ζωή μας τα τελευταία 15-20 χρόνια, κυρίως λόγω της αυξημένης ανάγκης όλο και μεγαλύτερων επιδόσεων, με σεβασμό πάντα στην υγεία των αθλητών. 

Ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος (sudden cardiac death – SCD) στους αθλητές είναι ένα σπάνιο αλλά ιδιαίτερα σοκαριστικό γεγονός. Και αυτό γιατί αφορά ανθρώπους που, κατά κανόνα, θεωρούνται υγιείς και σε εξαιρετική φυσική κατάσταση. 

Στις περισσότερες περιπτώσεις (περίπου 56%–80%), το επεισόδιο συμβαίνει κατά τη διάρκεια της άσκησης. Υπάρχουν όμως και περιστατικά που εκδηλώνονται σε κατάσταση ηρεμίας ή ακόμη και στον ύπνο. Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε κάτι: η άσκηση από μόνη της δεν «προκαλεί» το πρόβλημα. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως πυροδότης σε άτομα που έχουν ήδη μια υποκείμενη, συχνά αδιάγνωστη, καρδιολογική πάθηση. 

Κατά τη διάρκεια έντονης προσπάθειας, το σώμα περνά σε μια κατάσταση αυξημένης επιβάρυνσης: ανεβαίνουν οι παλμοί, αυξάνεται η αρτηριακή πίεση, μεταβάλλεται απότομα η ένταση της άσκησης, ενώ παράλληλα παίζουν ρόλο η θερμοκρασία, η αφυδάτωση και οι ηλεκτρολύτες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορούν, σε ευάλωτα άτομα, να ευνοήσουν την εμφάνιση επικίνδυνων αρρυθμιών. 

Το πόσο συχνά συμβαίνει κάτι τέτοιο διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τρόπο καταγραφής, αλλά εκτιμάται ότι κυμαίνεται από 1 ανά 2.300 έως 1 ανά 300.000 αθλητές. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους άνδρες και σε αθλήματα με απότομες εναλλαγές έντασης, όπως το ποδόσφαιρο και η καλαθοσφαίριση. 

Διαφέρει το αίτιο ανά ηλικία; 
Ναι — και αυτό είναι πολύ σημαντικό. 

Σε νεότερους αθλητές (κάτω των 35 ετών), τα πιο συχνά αίτια είναι κληρονομικές ή συγγενείς καρδιοπάθειες, όπως οι μυοκαρδιοπάθειες και οι ανωμαλίες των στεφανιαίων αγγείων. Επίσης, μπορεί να εμπλέκονται μυοκαρδίτιδες ή διαταραχές του ηλεκτρικού συστήματος της καρδιάς (καναλοπάθειες). Παρ’ όλα αυτά, σε αρκετές περιπτώσεις δεν εντοπίζεται ξεκάθαρη αιτία. 

Αντίθετα, σε μεγαλύτερες ηλικίες (άνω των 35 ετών), η εικόνα αλλάζει: ο βασικός «ένοχος» είναι η στεφανιαία νόσος, ιδιαίτερα σε άτομα που ξεκινούν έντονη άσκηση χωρίς να έχουν προηγούμενη συστηματική δραστηριότητα. 

Μπορεί να προληφθεί; 
Η απάντηση είναι σε μεγάλο βαθμό ναι —και εδώ μπαίνει ο ρόλος της αθλητικής καρδιολογίας. 

Ο προαθλητικός έλεγχος έχει ακριβώς αυτόν το στόχο: να εντοπίσει εγκαίρως τυχόν προβλήματα πριν αυτά εκδηλωθούν. Στην Ελλάδα, για όσους συμμετέχουν οργανωμένα σε αθλητικά σωματεία, η ύπαρξη Κάρτας Υγείας Αθλητή είναι απαραίτητη για συμμετοχή σε προπονήσεις και αγώνες. 

Ο βασικός έλεγχος περιλαμβάνει: 

• ένα καλό και λεπτομερές ιστορικό  
• κλινική εξέταση  
• ηλεκτροκαρδιογράφημα  
• υπερηχογράφημα καρδιάς  

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί πιο εξειδικευμένος έλεγχος. 

Το πιο σημαντικό είναι η σωστή ερμηνεία των ευρημάτων. Η «αθλητική καρδιά» έχει φυσιολογικές προσαρμογές που μπορεί να μοιάζουν με παθολογικές καταστάσεις -και εκεί χρειάζεται εμπειρία ώστε να γίνει η σωστή διάκριση.

Η άσκηση παραμένει ένας από τους πιο ισχυρούς συμμάχους της υγείας μας. Ο στόχος δεν είναι να φοβίσουμε ή να αποτρέψουμε τη φυσική δραστηριότητα, αλλά να την κάνουμε πιο ασφαλή.

Με σωστό έλεγχο, εξατομικευμένη προσέγγιση και λίγη προσοχή, μπορούμε να απολαμβάνουμε τα οφέλη της άσκησης, μειώνοντας σημαντικά τους κινδύνους.

Βιβλιογραφικές αναφορές 

1.       Pelliccia A, Sharma S, Gati S, et al ESC scientific document group. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J. 2021;42(1):17-96. 

2.       Kasiakogias A, Sharma S Exercise: The ultimate treatment to all ailments? ClinCardio. 2020;43(8):817-826. 

3.       Sharma S, Drezner JA, Baggish A, et al. International recommendations for electrocardiografic interpretation in athletes. Eur Heart J. 2018:39(16):1466-1480. 

Δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι μεγάλες επιστημονικές καρδιολογικές εταιρείες προτείνουν την άσκηση ως βασικό πυλώνα πρόληψης -τόσο για άτομα χωρίς γνωστή νόσο (πρωτογενής πρόληψη), όσο και για ασθενείς με ήδη εγκατεστημένη καρδιοπάθεια (δευτερογενής πρόληψη).

Οι γενικές οδηγίες είναι απλές: τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα ή 75 λεπτά έντονης άσκησης 

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνθρωποι εντάσσουν την άσκηση στη ζωή τους -για λόγους υγείας, για ευεξία ή συμμετέχοντας σε ερασιτεχνικούς και ανταγωνιστικούς αγώνες.

Ποιος θεωρείται «αθλητής»;
Στην πράξη, αθλητής δεν είναι μόνο ο επαγγελματίας. Ως αθλητής μπορεί να θεωρηθεί κάθε άτομο που προπονείται συστηματικά και συμμετέχει σε οργανωμένη αθλητική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως ηλικίας.

Με βάση τον όγκο προπόνησης, μπορούμε απλοποιημένα να διακρίνουμε:

• αθλητές υψηλού επιπέδου (>10 ώρες/εβδομάδα)
• ανταγωνιστικούς αθλητές (>6 ώρες/εβδομάδα)
• αθλητές αναψυχής (>4 ώρες/εβδομάδα).

Αυτός ο διαχωρισμός έχει σημασία, γιατί όσο αυξάνεται η επιβάρυνση, τόσο εντονότερες είναι και οι προσαρμογές της καρδιάς.

Τι είναι η «αθλητική καρδιά»;
Η καρδιά προσαρμόζεται στην άσκηση -και αυτό είναι φυσιολογικό. Η συστηματική προπόνηση οδηγεί σε μορφολογικές και λειτουργικές αλλαγές, όπως:

• αύξηση του μεγέθους των καρδιακών κοιλοτήτων 
• βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας 
• χαμηλότερους καρδιακούς παλμούς σε ηρεμία 

Όλες αυτές οι αλλαγές συνοψίζονται στον όρο «αθλητική καρδιά».
Οι προσαρμογές αυτές εξαρτώνται από:

• το είδος της άσκησης 
• την ένταση 
• τη συνολική διάρκεια προπόνησης 

Συνήθως εμφανίζονται, όταν η άσκηση ξεπερνά τις 4–5 ώρες την εβδομάδα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες και απόλυτα φυσιολογικές. Σε ορισμένους αθλητές όμως μπορεί να είναι πιο έντονες και, τότε, χρειάζεται προσοχή, ώστε να ξεχωρίσουμε αν πρόκειται για φυσιολογική προσαρμογή ή για υποκείμενη καρδιοπάθεια.

Τι δείχνει το καρδιογράφημα στους αθλητές;
Το ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) στους αθλητές συχνά διαφέρει από αυτό του γενικού πληθυσμού -και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό.

Οι πιο συχνές «φυσιολογικές» αλλαγές σχετίζονται με:

αυξημένο παρασυμπαθητικό τόνο (γι’ αυτό και οι χαμηλοί παλμοί) 

μεγαλύτερο μέγεθος καρδιάς 

Για να υπάρχει σαφήνεια, οι διεθνείς οδηγίες ταξινομούν τα ευρήματα σε:

φυσιολογικά 
οριακά 
παθολογικά 

Έτσι αποφεύγονται οι άσκοπες εξετάσεις, αλλά και η υποεκτίμηση σημαντικών ευρημάτων.
Για παράδειγμα:
κάποια κριτήρια υπερτροφίας της αριστερής κοιλίας είναι συχνά στους αθλητές η πρώιμη επαναπόλωση είναι πολύ συχνό εύρημα ευρήματα που παλαιότερα θεωρούνταν ύποπτα (όπως ο άξονας ή ο ατελής αποκλεισμός δεξιού σκέλους) σήμερα θεωρούνται συχνά παραλλαγές του φυσιολογικού, όταν εμφανίζονται μεμονωμένα .

Το «κλειδί» είναι πάντα η σωστή ερμηνεία στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.

Τι επηρεάζει τις προσαρμογές της καρδιάς;
Δεν αντιδρούν όλες οι καρδιές το ίδιο στην άσκηση. Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που επηρεάζουν το μέγεθος και το είδος των προσαρμογών:

Το είδος του αθλήματος
Τα αθλήματα αντοχής (όπως ποδηλασία, κολύμβηση, κωπηλασία) προκαλούν πιο έντονες καρδιακές αλλαγές σε σχέση με άλλα. Τα περισσότερα αθλήματα, βέβαια, είναι μεικτά.

Το σωματικό μέγεθος
Οι μετρήσεις της καρδιάς αξιολογούνται πάντα σε σχέση με το μέγεθος του σώματος.

Το φύλο
Οι άνδρες εμφανίζουν συχνότερα ηλεκτροκαρδιογραφικές αλλαγές, ενώ οι γυναίκες έχουν παρόμοιες, αλλά συνήθως πιο ήπιες δομικές προσαρμογές.

Η ηλικία
Οι νεότεροι αθλητές εμφανίζουν πιο έντονες προσαρμογές. Με την ηλικία, οι καρδιακές διαστάσεις και η μάζα τείνουν να μειώνονται.

Η φυλή
Ορισμένα ηλεκτροκαρδιογραφικά ευρήματα είναι συχνότερα σε αθλητές αφρικανικής καταγωγής.

Η χρήση αναβολικών
Η χρήση αναβολικών στεροειδών δεν αποτελεί προσαρμογή αλλά παθολογική κατάσταση. Συνδέεται με δυσμενείς αλλαγές στην καρδιά (όπως ίνωση και υπερτροφία), που μπορεί να επιμένουν ακόμη και μετά τη διακοπή.

Η άσκηση κάνει καλό -και αυτό δεν αλλάζει.
Αυτό που έχει σημασία είναι να γίνεται σωστά και με ασφάλεια. Η καρδιά προσαρμόζεται, αλλά χρειάζεται και αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν η άσκηση είναι συστηματική ή έντονη.

Η αθλητική καρδιολογία δεν έρχεται να περιορίσει την άσκηση. Έρχεται να τη κάνει πιο ασφαλή, ώστε να μπορούμε να απολαμβάνουμε τα οφέλη της χωρίς περιττό ρίσκο.

Βιβλιογραφικές αναφορές
Pelliccia A, Sharma S, Gati S, et al ESC scientific document group. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J. 2021;42(1):17-96.

Kasiakogias A, Sharma S Exercise: The ultimate treatment to all ailments? ClinCardio. 2020;43(8):817-826.

Sharma S, Drezner JA, Baggish A, et al. International recommendations for electrocardiografic interpretation in athletes. Eur Heart J. 2018:39(16):1466-1480.