Υπερλιπιδαιμία
Αίτια, Μηχανισμός και Θεραπεία
Ενημερωθείτε από τον καρδιολόγο Παναγιώτη Κατράπα, στα νότια προάστια Αττικής
Αρχική / Υπερλιπιδαιμία
Η υπερλιπιδαιμία είναι η αύξηση των λιπιδίων στο αίμα, κυρίως της LDL χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων, που αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων όπως έμφραγμα και εγκεφαλικό. Η δυσλιπιδαιμία μπορεί να είναι κληρονομική ή να σχετίζεται με παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση και καθιστική ζωή.
Μηχανισμός Αθηρωμάτωσης και Αθηροθρόμβωσης
Η υπερλιπιδαιμία οδηγεί στην αθηρωμάτωση, δηλαδή στη σταδιακή εναπόθεση λιπιδίων και φλεγμονωδών κυττάρων στα τοιχώματα των αρτηριών, σχηματίζοντας αθηρωματικές πλάκες. Η αθηρωμάτωση προκαλείται από τη σταδιακή εναπόθεση της LDL-C και άλλων λιποπρωτεϊνών στα τοιχώματα των αρτηριών, γεγονός που πυροδοτεί μια σειρά φλεγμονωδών αντιδράσεων, οδηγώντας στη δημιουργία και την εξέλιξη της αθηρωματικής πλάκας.
Καθώς περισσότερες αθηρογόνες λιποπρωτεΐνες συσσωρεύονται στα τοιχώματα των αρτηριών με την πάροδο του χρόνου, η αθηρωματική πλάκα αυξάνεται σταδιακά σε μέγεθος και ο κίνδυνος εμφάνισης οξέος αθηροθρομβωτικού καρδιαγγειακού επεισοδίου αυξάνεται. Η LDL-C δεν αποτελεί μόνο παράγοντα κινδύνου για την αθηροθρομβωτική καρδιαγγειακή νόσο (ASCVD), αλλά, όπως και άλλες λιποπρωτεΐνες που περιέχουν ApoB, είναι άμεση αιτία της ASCVD. Επομένως, η μείωση των επιπέδων LDL-C στο πλάσμα πρέπει να αποτελεί κύριο στόχο για την πρόληψη καρδιαγγειακών επεισοδίων λόγω αθηρωμάτωσης.
Στην κλινική πράξη, η συγκέντρωση της κυκλοφορούσας LDL-C που μπορεί να εγκλωβιστεί στα τοιχώματα των αρτηριών εκτιμάται με τη μέτρηση των επιπέδων LDL-C στο πλάσμα. Ο στόχος της εκτίμησης του κινδύνου ενός ατόμου για οξύ αθηροθρομβωτικό καρδιαγγειακό επεισόδιο είναι η αναγνώριση των ατόμων με αυξημένο κίνδυνο, τα οποία μπορεί να ωφεληθούν από παρεμβάσεις για μείωση της LDL-C και άλλων τροποποιήσιμων αιτίων ASCVD.
Με την πάροδο του χρόνου, οι πλάκες μπορεί να σπάσουν, προκαλώντας αθηροθρόμβωση, δηλαδή θρόμβους που μπορούν να αποφράξουν εντελώς τις αρτηρίες. Η φλεγμονή καθιστά την πλάκα πιο εύθραυστη και επιρρεπή σε ρήξη. Δείκτες όπως η CRP (C-reactive protein) συσχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Αυτός ο μηχανισμός ευθύνεται για σοβαρές επιπλοκές όπως έμφραγμα μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό και περιφερική αρτηριακή νόσο.
Η διαδικασία περιλαμβάνει
- Βλάβη ενδοθηλίου από υπέρταση, κάπνισμα ή υπεργλυκαιμία.
- Εναπόθεση LDL χοληστερόλης στο αρτηριακό τοίχωμα.
- Φλεγμονή: μακροφάγα καταβροχθίζουν LDL και σχηματίζουν αφρώδη κύτταρα.
- Σχηματισμός πλάκας με ινώδες κάλυμμα.
- Στένωση αρτηρίας και μειωμένη αιμάτωση.
Το κλινικό όφελος της μείωσης της LDL-C εξαρτάται από το μέγεθος της μείωσης που επιτυγχάνεται. Επομένως, τα άτομα με υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο χρειάζονται πιο έντονη μείωση της LDL-C, για να επιτύχουν το ίδιο απόλυτο επίπεδο υπολειπόμενου κινδύνου σε σύγκριση με άτομα χαμηλότερου κινδύνου.
Οι Οδηγίες ESC/EAS 2019, για τον εκτιμώμενο απόλυτο κίνδυνο ενός ατόμου για οξύ καρδιαγγειακό επεισόδιο, πρέπει να χρησιμοποιούνται για την καθοδήγηση της έντασης της μείωσης της LDL-C. Επιπλέον, αναγνωρίζεται ότι η μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου που επιτυγχάνεται με παρόμοιο βαθμό μείωσης των αθηρογόνων λιπιδίων φαίνεται να είναι μεγαλύτερη σε νεότερες ηλικίες.
Πολλές τυχαιοποιημένες μελέτες έχουν δείξει ότι η μείωση της LDL-C μειώνει τον κίνδυνο τόσο των θανατηφόρων όσο και των μη θανατηφόρων εμφραγμάτων του μυοκαρδίου και ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων, καθώς και ισχαιμικών επεισοδίων στις περιφερικές αρτηρίες.
Επομένως, δεδομένου ότι η νοσηρότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα (μη θανατηφόρο έμφραγμα και μη θανατηφόρο εγκεφαλικό) σε συνδυασμό με τη θνησιμότητα αντικατοπτρίζει καλύτερα το συνολικό φορτίο της ASCVD, και σύμφωνα με τις τρέχουσες Οδηγίες ESC 2025 για την πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων, υποστηρίζεται η χρήση βαθμολογιών κινδύνου όπως SCORE2 και SCORE2-OP για την εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης εμφράγματος, ισχαιμικού εγκεφαλικού ή θανατηφόρου αθηροθρομβωτικού επεισοδίου κατά την επόμενη δεκαετία σε άτομα χωρίς γνωστή καρδιαγγειακή νόσο ηλικίας 40–89 ετών.
(1 ,2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: Developed by the task force for the management of dyslipidaemias of the European Society of Cardiology (ESC) and the European Atherosclerosis Society (EAS)
Παράγοντες Κινδύνου
- Υψηλή LDL και χαμηλή HDL
- Υψηλή Lp(a)
- Σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση
- Παχυσαρκία, καθιστικός τρόπος ζωής
- Κάπνισμα, ανθυγιεινή διατροφή
- Οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας
- Χρόνια φλεγμονή, αυτοάνοσα νοσήματα και άγχος
Διατροφή και Τρόπος Ζωής
- Μείωση κορεσμένων και τρανς λιπαρών
- Κατανάλωση καλών λιπαρών (ελαιόλαδο, αβοκάντο, λιπαρά ψάρια)
- Πλούσια σε φυτικές ίνες διατροφή
- Περιορισμός ζάχαρης και αλκοόλ
- Τακτική άσκηση και έλεγχος βάρους
Φαρμακευτική Θεραπεία
Στατίνες: Μείωση LDL, προστασία καρδιάς, σταθεροποίηση και υποστροφή της αθηρωματικής πλάκας, αντιφλεγμονώδης δράση
Εζετιμίμπη: Περιορισμός απορρόφησης χοληστερόλης
Φιμπράτες: Μείωση τριγλυκεριδίων, αύξηση HDL
Ω-3 λιπαρά οξέα: Μείωση τριγλυκεριδίων και φλεγμονής
Αναστολείς PCSK9: Σε ανθεκτική LDL ή οικογενή υπερχοληστερολαιμία
Bempedoic Acid: Σε ασθενείς που δεν ανέχονται στατίνες ή χρειάζονται επιπλέον μείωση LDL
Ολιστική Διαχείριση
Συνδυάζει διατροφή, άσκηση, έλεγχο παραγόντων κινδύνου και φαρμακευτική αγωγή, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο αθηρωμάτωσης, θρόμβωσης, εμφράγματος και εγκεφαλικού.