Αιφνίδιος καρδιακός θάνατος στους αθλητές: τι πραγματικά ισχύει

Όταν οι Αθηναίοι πληροφορήθηκαν την απόβαση των Περσών στον Μαραθώνα, έστειλαν τον ημεροδρόμο Φειδιππίδη να ζητήσει βοήθεια από τους Σπαρτιάτες. Ο Φειδιππίδης διένυσε την απόσταση Αθήνας-Σπάρτης (220 χιλιόμετρα) σε δύο ημέρες! 

Στη συνέχεια μετέβη στον Μαραθώνα, όπου έλαβε μέρος στη σύγκρουση. Όταν αυτή τελείωσε έτρεξε με τον οπλισμό του να αναγγείλει το χαρμόσυνο νέο στους, γεμάτους αγωνία, συμπολίτες του. Φθάνοντας εκεί, το μόνο που κατάφερε να ψελλίσει, προτού πέσει νεκρός από την εξάντληση, ήταν η λέξη «νενικήκαμεν» 

Αυτό το γεγονός από μόνο του αποτελεί τον πρώτο ιστορικά καταγεραμμένο, σχετιζόμενο με άθληση, αιφνίδιο καρδιαγγειακό θάνατο.  

Έχουν περάσει 2516 χρόνια από τότε και η έννοια της Αθλητικής Καρδιολογίας (sports cardiology) έχει αρχίσει και μπαίνει στη ζωή μας τα τελευταία 15-20 χρόνια, κυρίως λόγω της αυξημένης ανάγκης όλο και μεγαλύτερων επιδόσεων, με σεβασμό πάντα στην υγεία των αθλητών. 

Ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος (sudden cardiac death – SCD) στους αθλητές είναι ένα σπάνιο αλλά ιδιαίτερα σοκαριστικό γεγονός. Και αυτό γιατί αφορά ανθρώπους που, κατά κανόνα, θεωρούνται υγιείς και σε εξαιρετική φυσική κατάσταση. 

Στις περισσότερες περιπτώσεις (περίπου 56%–80%), το επεισόδιο συμβαίνει κατά τη διάρκεια της άσκησης. Υπάρχουν όμως και περιστατικά που εκδηλώνονται σε κατάσταση ηρεμίας ή ακόμη και στον ύπνο. Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε κάτι: η άσκηση από μόνη της δεν «προκαλεί» το πρόβλημα. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως πυροδότης σε άτομα που έχουν ήδη μια υποκείμενη, συχνά αδιάγνωστη, καρδιολογική πάθηση. 

Κατά τη διάρκεια έντονης προσπάθειας, το σώμα περνά σε μια κατάσταση αυξημένης επιβάρυνσης: ανεβαίνουν οι παλμοί, αυξάνεται η αρτηριακή πίεση, μεταβάλλεται απότομα η ένταση της άσκησης, ενώ παράλληλα παίζουν ρόλο η θερμοκρασία, η αφυδάτωση και οι ηλεκτρολύτες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορούν, σε ευάλωτα άτομα, να ευνοήσουν την εμφάνιση επικίνδυνων αρρυθμιών. 

Το πόσο συχνά συμβαίνει κάτι τέτοιο διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τρόπο καταγραφής, αλλά εκτιμάται ότι κυμαίνεται από 1 ανά 2.300 έως 1 ανά 300.000 αθλητές. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους άνδρες και σε αθλήματα με απότομες εναλλαγές έντασης, όπως το ποδόσφαιρο και η καλαθοσφαίριση. 

Διαφέρει το αίτιο ανά ηλικία; 
Ναι — και αυτό είναι πολύ σημαντικό. 

Σε νεότερους αθλητές (κάτω των 35 ετών), τα πιο συχνά αίτια είναι κληρονομικές ή συγγενείς καρδιοπάθειες, όπως οι μυοκαρδιοπάθειες και οι ανωμαλίες των στεφανιαίων αγγείων. Επίσης, μπορεί να εμπλέκονται μυοκαρδίτιδες ή διαταραχές του ηλεκτρικού συστήματος της καρδιάς (καναλοπάθειες). Παρ’ όλα αυτά, σε αρκετές περιπτώσεις δεν εντοπίζεται ξεκάθαρη αιτία. 

Αντίθετα, σε μεγαλύτερες ηλικίες (άνω των 35 ετών), η εικόνα αλλάζει: ο βασικός «ένοχος» είναι η στεφανιαία νόσος, ιδιαίτερα σε άτομα που ξεκινούν έντονη άσκηση χωρίς να έχουν προηγούμενη συστηματική δραστηριότητα. 

Μπορεί να προληφθεί; 
Η απάντηση είναι σε μεγάλο βαθμό ναι —και εδώ μπαίνει ο ρόλος της αθλητικής καρδιολογίας. 

Ο προαθλητικός έλεγχος έχει ακριβώς αυτόν το στόχο: να εντοπίσει εγκαίρως τυχόν προβλήματα πριν αυτά εκδηλωθούν. Στην Ελλάδα, για όσους συμμετέχουν οργανωμένα σε αθλητικά σωματεία, η ύπαρξη Κάρτας Υγείας Αθλητή είναι απαραίτητη για συμμετοχή σε προπονήσεις και αγώνες. 

Ο βασικός έλεγχος περιλαμβάνει: 

• ένα καλό και λεπτομερές ιστορικό  
• κλινική εξέταση  
• ηλεκτροκαρδιογράφημα  
• υπερηχογράφημα καρδιάς  

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί πιο εξειδικευμένος έλεγχος. 

Το πιο σημαντικό είναι η σωστή ερμηνεία των ευρημάτων. Η «αθλητική καρδιά» έχει φυσιολογικές προσαρμογές που μπορεί να μοιάζουν με παθολογικές καταστάσεις -και εκεί χρειάζεται εμπειρία ώστε να γίνει η σωστή διάκριση.

Η άσκηση παραμένει ένας από τους πιο ισχυρούς συμμάχους της υγείας μας. Ο στόχος δεν είναι να φοβίσουμε ή να αποτρέψουμε τη φυσική δραστηριότητα, αλλά να την κάνουμε πιο ασφαλή.

Με σωστό έλεγχο, εξατομικευμένη προσέγγιση και λίγη προσοχή, μπορούμε να απολαμβάνουμε τα οφέλη της άσκησης, μειώνοντας σημαντικά τους κινδύνους.

Βιβλιογραφικές αναφορές 

1.       Pelliccia A, Sharma S, Gati S, et al ESC scientific document group. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J. 2021;42(1):17-96. 

2.       Kasiakogias A, Sharma S Exercise: The ultimate treatment to all ailments? ClinCardio. 2020;43(8):817-826. 

3.       Sharma S, Drezner JA, Baggish A, et al. International recommendations for electrocardiografic interpretation in athletes. Eur Heart J. 2018:39(16):1466-1480.