Ηλεκτρονικό τσιγάρο: είναι τελικά ασφαλές;

Η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου (vaping) έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Συχνά προβάλλεται ως μια «πιο ασφαλής» εναλλακτική του συμβατικού καπνίσματος. Ωστόσο, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και σίγουρα όχι αθώα. 

Τι είναι το ηλεκτρονικό τσιγάρο 
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είναι συσκευές που λειτουργούν με μπαταρία και θερμαίνουν ένα υγρό, παράγοντας ένα αερόλυμα που εισπνέεται από τον χρήστη. Υπάρχουν πολλές μορφές, από συσκευές που προσομοιάζουν το παραδοσιακό τσιγάρο έως πιο σύγχρονες ηλεκτρονικές συσκευές. 

Το αερόλυμα δεν αποτελεί απλό υδρατμό. Περιέχει νικοτίνη και πλήθος χημικών ουσιών, οι οποίες εισέρχονται απευθείας στο αναπνευστικό σύστημα. 

Η χρήση στους νέους 

Παρά τη μείωση του καπνίσματος, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου αυξάνεται σημαντικά στις νεότερες ηλικίες. Το γεγονός αυτό δημιουργεί νέα δεδομένα για τη δημόσια υγεία. 

Η έκθεση στη νικοτίνη σε νεαρή ηλικία: 

• ενισχύει την ανάπτυξη εξάρτησης  
• επηρεάζει τη νευροαναπτυξιακή ωρίμανση του εγκεφάλου  
• αυξάνει την πιθανότητα μελλοντικής μετάβασης σε συμβατικό κάπνισμα  

Παράλληλα, συμβάλλει στην «επανακανονικοποίηση» της συμπεριφοράς του καπνίσματος. 

Η θέση του στη διακοπή καπνίσματος

Το ηλεκτρονικό τσιγάρο έχει προταθεί ως εργαλείο διακοπής καπνίσματος, ωστόσο τα δεδομένα παραμένουν αμφιλεγόμενα.

Οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι: 

• η αποτελεσματικότητα στη διακοπή είναι περιορισμένη 
• συχνά παρατηρείται «διπλή χρήση» (vaping και συμβατικό κάπνισμα) 
• η εξάρτηση από τη νικοτίνη παραμένει σε σημαντικό ποσοστό χρηστών 

Οι πιο τεκμηριωμένες παρεμβάσεις για τη διακοπή καπνίσματος παραμένουν οι ιατρικά καθοδηγούμενες στρατηγικές.

Είναι λιγότερο βλαβερό;

Σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο, το ηλεκτρονικό δεν περιέχει προϊόντα καύσης. Αυτό όμως δεν το καθιστά ακίνδυνο. 

Νικοτίνη 

Η νικοτίνη: 

• είναι ισχυρά εθιστική ουσία  
• επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου σε εφήβους  
• έχει δυσμενείς επιδράσεις στην κύηση  
• σε ορισμένα προϊόντα υπάρχει σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις  
  
  

Χημικές ουσίες στο αερόλυμα 
Έχουν ανιχνευθεί: 

• διακετύλιο (συσχετιζόμενο με σοβαρές πνευμονοπάθειες)  
• πτητικές οργανικές ενώσεις  
• καρκινογόνες ουσίες  
• βαρέα μέταλλα (νικέλιο, κασσίτερος, μόλυβδος)  

Η έκθεση δεν αφορά μόνο τον χρήστη, αλλά και το περιβάλλον (παθητική έκθεση).

Τοξικότητα και ατυχήματα 
Τα υγρά αναπλήρωσης μπορεί να είναι επικίνδυνα: 

• έχουν αναφερθεί περιστατικά δηλητηρίασης  
• απορροφώνται μέσω δέρματος ή βλεννογόνων  
• είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα σε περίπτωση κατάποσης, κυρίως σε παιδιά  
  
  

Πνευμονικές επιπλοκές 
Έχουν περιγραφεί σοβαρές πνευμονικές βλάβες σχετιζόμενες με χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, σε ορισμένες περιπτώσεις με βαριά κλινική εικόνα.

Δημόσια υγεία 
Πέρα από τις άμεσες βιολογικές επιδράσεις, υπάρχει και μια σημαντική διάσταση δημόσιας υγείας: η πιθανότητα το ηλεκτρονικό τσιγάρο να επανανομιμοποιήσει τη συμπεριφορά του καπνίσματος, ιδιαίτερα στους νέους πληθυσμούς.

Αυτό μπορεί να ανατρέψει τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών στη μείωση του καπνίσματος, το οποίο παραμένει μία από τις κυριότερες αποτρέψιμες αιτίες θανάτου παγκοσμίως.

Συμπέρασμα 
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ακίνδυνη εναλλακτική του καπνίσματος.

Παρότι ενδέχεται να εκθέτει το χρήστη σε λιγότερα προϊόντα καύσης:

• δεν είναι ελεύθερο κινδύνου  
• διατηρεί την εξάρτηση από τη νικοτίνη  
• μπορεί να λειτουργήσει ως «γέφυρα» προς το συμβατικό κάπνισμα  

Η επιστημονική τεκμηρίωση σήμερα υποστηρίζει ότι η πρόληψη, η ενημέρωση και οι δομημένες ιατρικές παρεμβάσεις παραμένουν οι πιο ασφαλείς και αποτελεσματικές στρατηγικές για την προστασία της καρδιαγγειακής υγείας. 

Βιβλιογραφία 

1.       American Heart Association. Is vaping better than smoking?  

2.       Vlachopoulos C, Ioakeimidis N, Abdelrasoul M, et al. Electronic cigarette use increases aortic stiffness and blood pressure in young smokers. J Am Coll Cardiol. 2016;67(23):2802–2803.