Κάπνισμα και καρδιαγγειακή υγεία: τι δείχνουν τα δεδομένα

Το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο και παραμένει βασική αιτία πρόωρης θνητότητας παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι ευθύνεται για περίπου 5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, ενώ σχεδόν το 20% των καρδιαγγειακών θανάτων σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με αυτό.

Ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 45 ετών, το κάπνισμα αποτελεί τον ισχυρότερο μεμονωμένο παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά συμβάματα.

Ποσοτική επίδραση στον κίνδυνο
Η επίδραση του καπνίσματος είναι καλά τεκμηριωμένη:

• διπλασιάζει τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο 
• αυξάνει σημαντικά τη θνητότητα από στεφανιαία νόσο 
• σε άτομα κάτω των 50 ετών, σχετίζεται με έως και 5πλάσιο κίνδυνο εμφράγματος 

Η συνύπαρξη με άλλους παράγοντες κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, δυσλιπιδαιμία) οδηγεί σε εκθετική αύξηση του συνολικού κινδύνου.

Κλινικά δεδομένα
Μελέτες σε πραγματικούς πληθυσμούς ασθενών επιβεβαιώνουν τη βαρύτητα του προβλήματος. Σε ασθενείς με οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, πάνω από το 50% είναι ενεργοί καπνιστές, γεγονός που υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο του καπνίσματος στην εκδήλωση οξέων συμβαμάτων.

Συσχέτιση με καρδιαγγειακές παθήσεις
Το κάπνισμα σχετίζεται αιτιολογικά με ένα ευρύ φάσμα παθήσεων:

• έμφραγμα μυοκαρδίου 
• αιφνίδιος καρδιακός θάνατος 
• περιφερική αρτηριακή νόσος 
• ανεύρυσμα αορτής 
• ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο 

Επιπλέον, αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγικών εγκεφαλικών επεισοδίων. Η σχέση είναι δοσοεξαρτώμενη: τόσο η ένταση όσο και η διάρκεια του καπνίσματος επηρεάζουν άμεσα τον κίνδυνο. 

Μετά από καρδιαγγειακό συμβάν
Η συνέχιση του καπνίσματος μετά από έμφραγμα ή επεμβατική αντιμετώπιση:

• αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής 
• επιβαρύνει τη μακροχρόνια πρόγνωση 
• σχετίζεται με αυξημένη θνητότητα 

Ιδιαίτερα μετά από αγγειοπλαστική με τοποθέτηση stent, το κάπνισμα αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για θρόμβωση του stent.

Επίδραση στο προσδόκιμο ζωής
Οι καπνιστές εμφανίζουν κατά μέσο όρο μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά περίπου 10 έτη, με σαφή συσχέτιση ως προς:

• την ηλικία έναρξης 
• την ημερήσια κατανάλωση 
• τη συνολική διάρκεια έκθεσης 

Ομάδες υψηλού κινδύνου
Ορισμένοι πληθυσμοί εμφανίζουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι νεαρές γυναίκες που καπνίζουν και λαμβάνουν ορμονικά αντισυλληπτικά, όπου παρατηρείται σημαντική αύξηση του κινδύνου για:

• θρομβοεμβολικά επεισόδια 
• αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια 
• πρώιμη στεφανιαία νόσο 
• Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί
•  

Η βλαπτική δράση του καπνίσματος είναι πολυπαραγοντική:

• ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος → αύξηση καρδιακής συχνότητας και αρτηριακής πίεσης 
• αυξημένα επίπεδα μονοξειδίου του άνθρακα → μειωμένη οξυγόνωση του μυοκαρδίου 
• ενδοθηλιακή δυσλειτουργία → μειωμένη βιοδιαθεσιμότητα μονοξειδίου του αζώτου 
• αυξημένο οξειδωτικό στρες και φλεγμονή (CRP, ελεύθερες ρίζες) 
• ενεργοποίηση αιμοπεταλίων και αυξημένη πηκτικότητα → προθρομβωτική κατάσταση 
• δυσλιπιδαιμία (οξείδωση LDL, μείωση HDL)
• επιτάχυνση της αθηροσκλήρυνσης και αγγειακής ασβέστωσης 
•  

Ηλεκτρονικό τσιγάρο
Η ασφάλεια των εναλλακτικών προϊόντων νικοτίνης (ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενος καπνός) δεν έχει πλήρως τεκμηριωθεί. Ωστόσο, δεδομένα δείχνουν:

• επιβάρυνση της ενδοθηλιακής λειτουργίας 
• αύξηση της αρτηριακής πίεσης και της αγγειακής δυσκαμψίας 

Επομένως, δεν μπορούν να θεωρηθούν ακίνδυνη επιλογή.

Παθητικό κάπνισμα
Η έκθεση σε περιβαλλοντικό καπνό σχετίζεται με:

• αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου κατά ~30% 
• αυξημένη πιθανότητα στεφανιαίας νόσου 

Ακόμη και βραχεία έκθεση επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία των αγγείων.

Το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους και πιο τεκμηριωμένους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο.

Η διακοπή του:

• μειώνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο 
• βελτιώνει την πρόγνωση ακόμη και μετά από εγκατεστημένη νόσο 
• αυξάνει το προσδόκιμο ζωής 

Η έγκαιρη παρέμβαση στη συγκεκριμένη συνήθεια αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης στη σύγχρονη ιατρική.

Βιβλιογραφία

Supporting Tobacco Cessation-ERS Monograph SB Ravara, EDagli, P Katsaounou, K.E. Lewis and C Pisinger. European Respiratory Society Monograph, Vol. 90.2021

Conklin DJ, Schick S, Blaha MJ, et al. Cardiovascular Injury induced by tobacco products: assessment of risk factors and biomarkers of harm. A Tobacco Centers of Regulatory Science compilation. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2019 Apr 1;316(4):H801-H827

Vlachopoulos C, Ioakeimidis N, Abdelrasoul M, et al. Electronic cigarette Smoking increases aortic stiffness and blood pressure in Young Smokers. J Am Coll Cardiol. 2016;67(23):2802-2803

American Heart Association: Is vaping better than smoking.