Προληπτική καρδιολογία: γιατί έχει καθοριστική σημασία

Η στεφανιαία νόσος και τα ισχαιμικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια αποτελούν τις κυριότερες εκδηλώσεις της αθηροσκλήρυνσης —μιας χρόνιας, προοδευτικής διαδικασίας που χαρακτηρίζεται από τη συσσώρευση λιπιδίων και φλεγμονωδών στοιχείων στο τοίχωμα των αρτηριών. 

Το αποτέλεσμα είναι ο σχηματισμός αθηρωματικής πλάκας, η οποία με την πάροδο του χρόνου μπορεί να περιορίσει τη ροή του αίματος ή να οδηγήσει σε οξύ θρομβωτικό επεισόδιο. 

Οι παθήσεις αυτές παραμένουν από τις κύριες αιτίες: 

• καρδιαγγειακής νοσηρότητας  
• πρόωρης θνητότητας  

ιδιαίτερα: 

• στους άνδρες άνω των 45 ετών  
• στις γυναίκες άνω των 65 ετών  

Παράλληλα, αποτελούν σημαντική αιτία αναπηρίας και απώλειας παραγωγικότητας. 

Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια 

Τις τελευταίες δεκαετίες καταγράφεται σημαντική μείωση της καρδιαγγειακής θνητότητας σε ανεπτυγμένες χώρες. Η μείωση αυτή αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό: 

• στη μείωση του καπνίσματος  
• στον αποτελεσματικότερο έλεγχο της LDL χοληστερόλης  
• στη βελτιωμένη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης  
• στην ευρύτερη εφαρμογή παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής  

Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν ότι η τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου έχει άμεσο και μετρήσιμο όφελος σε επίπεδο πληθυσμού. 

Γιατί η πρόληψη είναι το «κλειδί» 
Η αθηροσκλήρυνση εξελίσσεται υποκλινικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η πρώτη εκδήλωση είναι ένα οξύ συμβάν, όπως έμφραγμα του μυοκαρδίου ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. 

Αυτό σημαίνει ότι η παρέμβαση πρέπει να προηγείται της συμπτωματολογίας. 

Η προληπτική καρδιολογία εστιάζει σε δύο επίπεδα: 

• Πρωτογενής πρόληψη: μείωση της πιθανότητας εμφάνισης της νόσου  
• Δευτερογενής πρόληψη: πρόληψη υποτροπής και επιπλοκών σε ήδη διαγνωσμένους ασθενείς  
  

Παράγοντες κινδύνου: πολυπαραγοντική νόσος 

Η αθηροσκλήρυνση είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης πολλαπλών παραγόντων κινδύνου. 

Μη τροποποιήσιμοι παράγοντες: 

• ηλικία  
• φύλο  
• οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου  

Τροποποιήσιμοι παράγοντες: 

• αυξημένη LDL χοληστερόλη (καθοριστικός αιτιολογικός παράγοντας)  
• αρτηριακή υπέρταση  
• κάπνισμα  
• σακχαρώδης διαβήτης  
• παχυσαρκία, ιδιαίτερα κοιλιακή  
• καθιστική ζωή  
• ψυχοκοινωνικοί παράγοντες (άγχος, κατάθλιψη) 
  

Νεότεροι δείκτες κινδύνου: 

• δείκτες φλεγμονής (π.χ. CRP)  
• ομοκυστεΐνη  
• χαρακτηριστικά των LDL σωματιδίων  

Επιπλέον, καταστάσεις όπως η χρόνια νεφρική νόσος, τα συστηματικά φλεγμονώδη νοσήματα και η HIV λοίμωξη συνοδεύονται από αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Ένα σημείο που κάνει τη διαφορά 

Οι παράγοντες κινδύνου δεν λειτουργούν απλά αθροιστικά —λειτουργούν πολλαπλασιαστικά. 

Δηλαδή, το να έχει κάποιος δύο ή τρεις παράγοντες δεν διπλασιάζει απλώς τον κίνδυνο. Τον αυξάνει πολύ περισσότερο. 

Γι’ αυτό και η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία από έναν μεμονωμένο αριθμό.

Πώς εκτιμάται ο κίνδυνος; 

Στην καθημερινή ιατρική πράξη δεν βασιζόμαστε μόνο στη «διαίσθηση». Υπάρχουν ειδικά εργαλεία που υπολογίζουν το συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο για τα επόμενα χρόνια. 

Τα πιο σύγχρονα μοντέλα (όπως τα SCORE2) λαμβάνουν υπόψη: 

• ηλικία  
• φύλο  
• πίεση  
• χοληστερόλη  
• συνήθειες όπως το κάπνισμα  

Με βάση αυτά, κάθε άτομο κατατάσσεται σε κατηγορία κινδύνου και καθορίζεται η κατάλληλη στρατηγική πρόληψης -από απλές αλλαγές στον τρόπο ζωής έως φαρμακευτική αγωγή, όταν χρειάζεται. 

Η προληπτική καρδιολογία δεν αφορά μόνο όσους έχουν ήδη πρόβλημα. Αφορά όλους. 

Γιατί η καρδιαγγειακή νόσος δεν ξεκινά τη μέρα που εμφανίζονται τα συμπτώματα  -ξεκινά χρόνια πριν. 

Και εκεί ακριβώς έχουμε τη μεγαλύτερη ευκαιρία: να παρέμβουμε έγκαιρα και να αλλάξουμε την πορεία. 

Μικρές, σταθερές αλλαγές στον τρόπο ζωής και σωστή ιατρική καθοδήγηση μπορούν να κάνουν τη διαφορά, πολύ πριν χρειαστεί θεραπεία.

Βιβλιογραφία

1.        Mathers CD, Lopez AD, Murray CL. Global Burden of Disease and Risk Factors. World Bank, 2006.  

2.        Sytkowski PA, Kannel WB, D’Agostino RB. NEJM, 1990.  

3.        Multiple Risk Factor Intervention Trial. Prev Med,1986